días estranhos

Werner Herzog volve estar nos medios: acaba de estrear un novo filme, magnífico e retranqueiro, e axiña chegará ás librerías o diario da tortuosa rodaxe de Fitzcarraldo. Ningún cineasta vivo a non ser Abbas Kiarostami pode presumir dunha carreira tan brillante, ampla e diversa: moveuse con idéntica fortuna nas distancias curtas e nas longas, no cinema e na televisión, na ficción e no documental; fronteiras estas, as da ficción e a non ficción, que desafiou a pracer con títulos coma Fata morgana ou The wild blue yonder. Nos (carísimos) seminarios que imparte na Rogue Film School non se fala nada da técnica da dirección; para iso, avisa, “apúntense na escola de cinema local”. A súa escola é sobre “unha maneira de vida, sobre poesía, filmes, música, imaxes, literatura”, e de aí nace a súa recomendación de lermos certas obras de Virxilio e Hemingway. A espiritualidade perralleira e esotérica fica desterrada: “Non haberá charlas de xamáns, nin clases de ioga, de valores nutricionais, tés de herbas, o descubrimento dos teus límites e o crecemento interior“. Grande, moi grande o Herzog. Eu téñoo sempre presente, e máis aínda trala lectura dunha entrevista que lle fixeron hai quince meses Hervé Aubron e Emmanuel Burdeau, publicada no número de xaneiro de Cahiers du Cinema-España. Estas frases, aquí e agora, están de máxima actualidade:

"Un dos meus proxectos a longo prazo é a realización dun filme sobre as linguas que están a punto de morrer, linguas das que hoxe en día só existe un único representante. Hoxe en día hai censadas aproximadamente 6500 linguas no planeta. Posto que vós os dous sodes novos, ao final da vosa vida o 90% delas terá desaparecido. Agora mesmo están desaparecendo a un ritmo extraordinariamente rápido. Debe haber entre doce e catorce linguas que só teñen un único falante. Como se só quedara un galego capaz de falar a súa lingua, e xa non puidera comunicarse con ninguén. Ao morrer esa persoa, a súa lingua morrerá, e con ela a cultura galega, a literatura galega, as cancións galegas, a visión galega do mundo. Undocumented. Nin rastro nin documento algún para poder lembrala.

(...) A opinión pública amosa preocupación constante pola desaparición ou a disminución do número de baleas ou leopardos das neves, mais nunca escoito a ninguén falar publicamente da desaparición das culturas e das linguas humanas, e porén esa desaparición acontece a un ritmo máis vertixinoso que calquera outra na natureza.

Cando rodei Onde soñan as verdes formigas (1984) atopei un aborixe nun asilo de Port Augusta, ao sur de Australia. Debía ter uns oitenta anos. Era o derradeiro falante da súa lingua. O equipo púxolle de alcume “o mudo” porque non dicía nada. Sinxelamente non tiña a quen falarlle: era o único e o derradeiro ser vivo en falar a súa lingua. Entoaba sen parar unha canción para si mesmo (...) Foi a comezos dos anos oitenta, seguramente hoxe estará morto. Non sabemos cal era a súa lingua. Ninguén a documentou. E ninguén podía falar con el porque só sabía falar a súa lingua. A lingua non é só unha ferramenta de comunicación. É unha forma de ver o mundo, de comprendelo e de atribuírlle un sentido. É un mundo en si mesma. Un xeito de organizarse como ser humano no interior dese mundo. Toda esa riqueza, todas esas culturas están a piques de desaparecer".

Publicado na portada de Blogaliza

Post scriptum 1: na entrevista orixinal Werner Herzog non puña como exemplo a desaparición da lingua galega. Agardo que non me tomen a mal esa pequena licenza.

Post scriptum 2: na I Mostra de Ciencia e Cinema tivemos a concurso un interesantísimo documental presentado aquel mesmo ano no Festival de Sundance, The linguists (Os lingüistas), que seguía os pasos de dous profesores estadounidenses mentres documentaban polo mundo adiante linguas en perigo de extinción. Levou ex-aequo con Terra incognita o premio outorgado polo xurado da mocidade, feito que fixo moi felices aos directores, Seth Kramer, Daniel A. Miller e Jeremy Newberger: a edición ianqui en DVD loce con orgullo na carátula as follas de loureiro que recoñecen o filme como un dos gañadores da nosa humilde Mostra. O privilexio foi noso, por termos exhibido o seu excelente traballo.

Pedíronme que elaborase unha listaxe dos meus vinte filmes favoritos (por orde de preferencia) da década 2000-2009. Finalmente só foron precisos dez, mais xa que preparei a versión extendida, aquí llela deixo:

Hoxe xoves 16 de abril ás 19:30 inaugúrase esta exposición na Fundación Huarte Buldain en Huarte (Navarra):

Comisariada por Iñaki Arzoz e Blanca Oria, Gaiak. Arte y Naturaleza contén obras de once artistas plásticos (Jabier Moreno, Leopoldo Ferrán e Agustina Otero, Alfredo Murillo, Patxi Aldunate, Carlos Irijalba, Gentz del Valle, María Jiménez, Pedro Marco, María Cueto e Patxi Alda) e unha programación que inclúe conferencias, encontros con artistas e proxeccións: o 29 de maio a máis recente obra mestra de Werner Herzog, Encounters at the end of the world, e ao día seguinte pola mañá unha sesión con tres curtametraxes galegas. Se queren saber cales son, bótenlle un ollo a este PDF.

No Café Magnolia do Cinema Londres presentouse hoxe pola mañá a edición 2009 do Indielisboa, un acto que puidemos acompañar en directo vía Twitter. A programación completa podémola consultar xa neste completísimo PDF, para así podermos descubrir que nesta edición do Indie a representación made in Spain é 100% galega. Como xa lles avanzara, París #1 de Oliver Laxe forma parte da semi-nova sección Cinema emergente, que substitúe e amplía o memorábel Laboratório dos últimos anos. Ademais, na competición internacional de curtas hai unha peza rodada en Cangas de Morrazo, Cinco días de septiembre, de Fran Araújo (Vigo, 1980) e Manuel Burque (nacido en Santa Cruz de Tenerife en 1980, mais afincado na Coruña desde neno). Iremos debullando pouco a pouco os contidos dun festival marcado pola presenza de Werner Herzog, un feito que xustifica por si só a viaxe a unha cidade que a min me pon sempre moi contento.

para saber máis: entrevista a Nuno Sena, codirector do Indie, no Rascunho.

Estes son os filmes a exhibir no Indielisboa en homenaxe a Werner Herzog, herói independente desta edición:

1. Herakles (1962, 12 min.)
2. Die Beispiellose Verteidigung der Festung Deutschkreuz (A incomparábel defensa da Fortaleza Deutschkreuz) (1967, 15 min.)
3. Letzte Worte (Derradeiras palabras) (1968, 13 min.)
4. Lebenszeichen (Signos de vida) (1968, 87 min.)
5. Massnahmen gegen Fanatiker (Precaucións contra os fanáticos) (1969, 12 min.)
6. Auch Zwerge haben klein angefangen (Tamén os ananos foron pequenos) (1970, 94 min.)
7. Fata Morgana (1971, 79 min.)
8. Aguirre, der Zorn Gottes (Aguirre, a cólera de Deus) (1972, 93 min.)
9. Die Große Ekstase des Bildschnitzers Steiner (A gran éxtase do escultor de madeira Steiner) (1974, 47 min.)
10. Jeder für sich und Gott gegen alle (Todos para si e Deus contra todos / O enigma de Kaspar Hauser) (1974, 109 min.)
11. Herz aus Glas (Corazón de cristal) (1976, 97 min.)
12. Stroszek (1977, 108 min.)
13. La Soufrière (1977, 31 min.)
14. Nosferatu: Phantom der Nacht (Nosferatu) (1979, 103 min.)
15. Woyzeck (1979, 81 min.)
16. Fitzcarraldo (1982, 158 min.)
17. Wo die grünen Ameisen träumen (Onde soñan as verdes formigas) (1984, 100 min.)
18. Ballade vom kleinen Soldaten (Balada do pequeno soldado) (1984, 45 min.)
19. Gasherbrum - Der leuchtende Berg (O brillo escuro das montañas) (1985, 54 min.)
20. Portrait Werner Herzog (1986, 35 min.)
21. Cobra Verde (1987, 110 min.)
22. Wodaabe (1989, 52 min.)
23. Lektionen in Finsternis (Leccións da escuridade) (1992, 52 min.)
24. Bells from the Deep (1995, 60 min.)
25. My Best Fiend (O meu querido inimigo) (1999, 95 min.)
26. Pilgrimage (2001, 19 min.)
27. Encounters at the end of the world (2007, 99 min.)

"The musical is back”, berrou Hugh Jackman ao final dun dos números musicais da cerimonia dos Oscars. Menos retranca e máis cancións; traian unha orquestra porque comeza o espectáculo, que hai que levantar os ánimos e para iso non hai nada tan eficaz como unha coreografía sofisticada. Na procura dun novo New Deal Hollywood regresou ás esencias e cambiou a Jon Stewart por Busby Berkeley, premiou o Gus van Sant máis didáctico e fixo de Slumdog millionaire a triunfadora do ano. O filme de Danny Boyle é world cinema no peor sentido, si, mais custou quince millóns de dólares e xa leva recadado máis de cen nas salas estadounidenses: iso si que son bos investimentos e non os de Bernard Maddof. En tempos de crise a industria soña co éxito inesperado e por iso aposta pola fábula optimista que canta o triunfo do amor e a globalización de pega e de paso chíscalle o ollo ao cinema indio, que ten moito capital para gastar, unha morea de profesionais fabulosos ao dispor de quen os precise e o que é máis importante, mil millóns de potenciais consumidores.

“Foi unha noite de premios anunciados cunha única sorpresa relevante na categoría de película de fala non inglesa, o premio para Okuribito (Yojiro Takita, 2008) que criamos destinado ao excelente Valse con Bashir de Ari Folman. Outro Oscar sabido era o de mellor documental para Man on wire de James Marsh, que é un bo traballo, non o vou negar, mais se de min dependera a dourada figura levábaa para a casa o colosal Werner Herzog, candidato por primeira vez na súa vida grazas á impagábel Encontros na fin do mundo. Non me chegan os dedos para contar as obras mestras creadas polo autor alemán, un dos cineastas máis lúcidos e brillantes que temos hoxe en activo, así que me alegra que fose un dos dous “heróis independentes” elixidos pola organización do Indielisboa, o excelente festival de cinema que o próximo mes de abril nos proporcionará unha escusa perfecta para viaxar á capital portuguesa. Será daquela cando teñamos ocasión de ver a Herzog e tributarlle a merecida homenaxe que os académicos ianquis non lle quixeron dar.

(Artigo publicado o sábado 28 de febreiro en Nós, suplemento de cultura de Xornal de Galicia)

Fixeron pública hai uns días a identidade dos autores homenaxeados na sexta edición do Indielisboa, a se celebrar entre o 23 de abril e o 3 de maio: o francés Jacques Nolot e o alemán Werner Herzog, un dos cineastas vivos que máis admiro e cuxa presenza en Lisboa está xa confirmada. O tributo a Herzog complétase cun ciclo de vinte e seis filmes comisariado por Grazia Paganelli, crítica de cinema italiana e actual programadora do Museu Nacional de Cinema de Turín. Os meus máis entusiastas parabéns aos organizadores do Indielisboa pola magnífica elección que fixeron: a presenza de Herzog é a escusa perfecta para visitar un ano máis un festival do que son fan confeso e que me leva proporcionado moitas alegrías (cinéfilas e das outras).

A primeira edición da Mostra de Ciencia e Cinema organizada pola Asociación de Amigos da Casa das Ciencias tivo o privilexio de presentar en Galicia o último traballo de Werner Herzog, Encounters at the end of the world. Onte xoves soubemos que Encounters at the end of the world é un dos cinco finalistas aos Oscars na categoría de mellor longametraxe documental, xunto a Man on wire, Trouble the water, The Betrayal-Nerakhoon e The Garden. A cerimonia de entrega dos Premios da Academia terá lugar o domingo 22 de febreiro.

A proxección do documental de Werner Herzog celebrouse o sábado 25 de outubro de 2008 na Sala Leonardo da Vinci da Domus, poucos días despois da súa estrea absoluta en España limitada ás cidades de Madrid e Barcelona. O director alemán está considerado un dos cineastas vivos máis importantes e a Mostra quixo darlle un especial protagonismo á súa obra incluíndo dentro da programación outro filme seu máis, The wild blue yonder, premiado no Festival de Venecia e inédito en España.

A Mostra de Ciencia e Cinema contou co patrocinio da Dirección Xeral de Investigación, Desenvolvemento e Innovación da Consellería de Innovación e Industria, da Concellaría de Cultura do Concello da Coruña e dos Museos Científicos Coruñeses. O proxecto tivo ademais o apoio da Axencia Audiovisual Galega e do Centro Galego de Artes da Imaxe. A Asociación de Amigos da Casa das Ciencias traballa xa na preparación da II Mostra de Ciencia e Cinema.

Xa temos candidatos aos Oscars, cun quinteto finalista que só se diferencia do que contei hai uns días en Xornal de Galicia no filme The reader, dirixido por Stephen Daldry, que ocupa o posto que apuntabamos para The Dark Knight e Christopher Nolan. As dúas principais favoritas son as xa anunciadas The curious case of Benjamin Button e Slumdog millionaire, que reciben 13 e 10 candidaturas respectivamente. Penélope Cruz ponse á cabeza das favoritas á mellor actriz de reparto polo seu almodovariano personaxe en Vicky Cristina Barcelona. Na categoría masculina as previsións apuntan ao Heath Ledger de The Dark Knight, mais non esquezamos que a Academia non adoita dar premios póstumos. Entre os actores protagonistas teremos un intenso combate entre Sean Penn por Milk, o espléndido Frank Langella de Frost/Nixon e o resucitado Mickey Rourke de The wrestler (aínda que neste filme a que está verdadeiramente ben é Marisa Tomei, oscarizada hai anos por My cousin Vinny). E Kate Winslet levará este ano o Oscar polo que xa competiu antes en cinco ocasións, aínda lonxe das quince candidaturas que Meryl Streep acada coa desta edición.

Para rematar este repaso apresurado, dúas cousas que me alegran moito: que Entre les murs de Lauren Cantet estea entre os finalistas de mellor filme en lingua non inglesa; e que o xenial Werner Herzog opte por primeira vez a un Oscar pola súa última obra mestra, Encounters at the end of the world, que tivemos o pracer de estrear en Galiza en outubro ao abeiro da Mostra de Ciencia e Cinema. Xa era hora.

The wild blue yonder (Werner Herzog, 2005), Premio Fipresci no Festival de Venecia, o xoves 23 ás 20:30 e o venres 24 ás 23 horas no CGAI:

"Un extraterrestre que vive na Terra conta o relato da heroica viaxe dunha nave cara a un planeta chamado Yonder e situado nos confíns do universo coñecido. A nave ten un curioso obxectivo: encontrar un planeta habitable para a Humanidade, ameazada por un grave virus. Magnífica banda sonora en correlación —como en toda a produción, de Herzog— con imaxes fermosas, resultado da mestura de material orixinal da NASA combinado con filmacións propias".

Encounters at the end of the world (Werner Herzog, 2007), o sábado 25 de outubro ás 18 horas na Domus:

"Nesta nova meditación sobre a natureza, Werner Herzog explora unha terra de Lume, Xeo e incríbel Soidade. Hai unha sociedade oculta ao final do mundo. Un milleiro de homes e mulleres viven xuntos na Antártida en cuartos que ninguén pensaría que existisen, arriscando as súas vidas e saúde en busca de avances científicos. Agora, por primeira vez, un estraño foi admitido. No seu primeiro documental desde Grizzly Man, Werner Herzog, unicamente acompañado por un cámara, viaxa á Antártida na procura dos rastros da natureza e a humanidade en estado puro".