días estranhos

Por razóns prolingüeiras que non é preciso detallar hoxe pola mañá compartín uns minutos con Manuel Rivas nun templo renacido da Coruña, a librería Nova Colón. O Rivas tivo a xenerosidade de traerme un bonito agasallo: Borboleta sira-nia nanál, a versión bilingüe portugués-tetun d'A lingua das bolboretas promovida pola Asociación Luso-Galega de Antropoloxía Aplicada (ALGA) para o seu uso no currículo escolar e nas campañas de alfabetización de adultos na República Democrática de Timor-Leste. Un volume ben bonito que conta ademais cun prólogo escrito polo Premio Nobel da Paz e actual presidente do país, José Ramos-Horta, con quen poderíamos entendernos á perfección falando na nosa lingua acomplexada e ensimesmada.

A outra sorpresa do encontro foi a de ver a fermosísima edición inglesa da súa obra mestra Os libros arden mal, Books burn badly na tradución de Jonathan Dunne. Unha verdadeira lección editorial cuxas virtudes non se limitan só á espectacular sobrecuberta: hai que salientar tamén a elegante e pulcra maquetación e a inesperada lixeireza do volume, moi afastado da reducida usabilidade que posúen as versións galega e española.

O libro sae á venda o vindeiro 18 de febreiro e será presentado en Londres coa presenza do autor e o tradutor. Random House editou a Rivas como se merece: como un grande. Bo sería que alguén lle explicase estas cousas ao señor Varela para que no sucesivo aprenda a medir mellor as súas palabras.

Actualización: entrevista co tradutor Jonathan Dunne en Xornal de Galicia.

O Indielisboa vén de anunciar a identidade dos "heróis independentes" da edición 2010: a directora Heddy Honigmann, que acudirá a Lisboa para presentar a súa filmografía completa; e o Forum da Berlinale, que fixo corenta anos en 2009. Trece realizadores vencellados a esa sección do Festival de Berlín elixiron algúns filmes representativos desas catro décadas de historia para completar un ciclo certamente suxestivo con obras de Bill Douglas, Jean-Luc Godard, Chantal Akerman, Michael Snow, Souleymane Cissé, David Gordon Green, Aki Kaurismaki ou Sharon Lockhart.

Alén do Cinema São Jorge, Cinema Londres e o Cinema City Classic Alvalade, o IndieLisboa celebrarase entre o 22 de abril e o 2 de maio tamén na Culturgest. O festival gaña así dúas pantallas máis: o Grande Auditório da Culturgest, con capacidade para 652 persoas, e o Pequeno Auditório, con capacidade para 149 lugares.

E o que a seguir se lê
É de uma tal pureza e um tal brilho
Que até da minha escuridão se vê.
Miguel Torga

Post scriptum: fiquei sinceramente abraiado polo rigor, habilidade e riqueza do informe da Real Academia Galega. Falo de abraio e non de sorpresa: xa sabiamos que o documento diría o que ten que dicir, nin máis nin menos, mais alégrame que o fixera con contundencia e cordialidade, coa fineza que sempre é desexábel e en ocasións coma esta imprescindíbel. No contexto que tan ben debuxou a RAG queda ben claro quen son os radicais e os extremistas, os que atentan non xa contra o espírito das normas, senón contra as normas mesmas.

Andrés Pazos, o actor galego protagonista de Whisky, a obra mestra de Juan Pablo Rebella e Pablo Stoll, faleceu hoxe en Santiago de Compostela vítima dun cancro.

Encarnación de Anahí Berneri, esta semana na Sala Marilyn Monroe do Fórum Metropolitano dentro do ciclo Alén mar. Horario: xoves 14, 20:15; venres 15, 20:15 e 22:45; sábado 16, 17:15 e 20:15.

"No Kursaal atopo a Inma Merino, unha das primeiras persoas que coñecín no Festival, hai xa catro anos. Vén de ver Encarnación, e non amosa moito entusiasmo. Xusto despois Jaime Pena cóntame que ese filme é o mellor que leva visto na Sección Oficial. Co ánimo lixeiramente dividido entro no K1, e aos cinco minutos de empezar a proxección sei con certeza que eu estou con Jaime. A de Anahí Berneri é, sen dúbida, a película do festival. Ernie Levier (Silvia Pérez) é unha starlette cuxa época de esplendor xa pasou hai anos, e que agora está tan lonxe do éxito coma do fracaso. Segue sendo fermosa, pero xa non ten a louzanía doutrora, a que lle permitía ocupar portadas de revistas lucindo corpo. Mantén unha relación cun home maduro, e quere seguir en activo, para o cal se promociona cunha web na que omite a súa idade por coquetería; á espera de que lle chegue algún papel, saca cartos facendo un cotroso anuncio publicitario. Un bo día recibe o convite para asistir á festa de aniversario da súa sobriña, Ana (Martina Juncadella), que lle obriga a afastarse de Bos Aires e volver á súa vila natal. Aos seus quince anos, Ana está máis fascinada polo glamour da súa tía que pola aborrecida normalidade que representa a súa nai, pero a súa familia non opina o mesmo: para eles Ernie é unha muller botada a perder, un pendón que acadou algo de sona facendo quen sabe qué cousas. Ernie é consciente diso e de que a ignoran olimpicamente, até o punto de lle ocuparen unha leira para plantar soia -a leira na que quizá pensaba retirarse nun futuro para montar un viveiro. Pero non lle dá demasiada importancia, e se ten que chorar, chora cando ninguén mira, como se fai en todas as familias. Porque Encarnación é un filme serio e sosegado, que non precisa catarses histéricas para atrapar o espectador. O que nos deslumbra nesta alfaia sutil é a sensibilidade que demostrou Anahí Berneri ao construír un personaxe feminino inesquecíbel por verdadeiro. Ernie non é un pelexo desnortado, nin unha idiota desesperada. Non é a protagonista dunha traxedia, nin dunha comedia, senón de algo moi semellante á vida que ten intres felices e outros que non o son tanto. Unha muller coas ideas claras, que sabe o que quere e que sabe quen é. A marabilla que é Encarnación non todos souberon recoñecela; de feito, fomos os menos os que a admiramos. No Diario Vasco mesmo se queixaron de que "su protagonista no parece evolucionar un milímetro a lo largo una obra que, no obstante, le mantiene prácticamente todo el tiempo en pantalla". O raro sería que evolucionase moito, tendo en conta que ao longo da metraxe non transcorren máis alá duns poucos días".

(Da crónica do Festival de Donostia, luns 24 de setembro de 2007)

Manolo González, director da Axencia Audiovisual Galega mentres existiu, afirmaba onte que para el o mundo se dividía entre os que amaban a Rohmer e os que o detestaban. Sorprendeume moito lerlle tal frase porque se hai un director cuxa obra dificilmente pode producir animadversións furibundas ese é Eric Rohmer, o alcume co que pasou á historia Jean-Marie Maurice Scherer. Pode gustar máis ou menos, mesmo pode gustar inspirando sentimento de culpa, como confesaba neste mesmo xornal Iago Martínez, incapaz de explicar a súa debilidade pol'A miña noite con Maud; mais odio, o que se di odio, é algo que non pode nacer dun cinema, o de Rohmer, que puxo moito esforzo en non ferir, en non facerse notar. Así xurdiron as súas imaxes limpas e cálidas, sempre afastadas de calquera trampa exhibicionista, sempre empeñadas en eliminar “toda sorte de alardes técnicos innecesarios ou demasiado visíbeis”, como dicía en 2007 a conta do seu xa derradeiro filme, O romance de Astrea e Celadón.

A volta a unha “simplicidade antiga” seguramente era unha esixencia daquel relato cheo de sensualidade e hedonismo ambientado na Galia do século V, mais a simplicidade é realmente unha virtude esencial de toda a súa carreira, longa e coherente como poucas. Para describir os seus case sesenta anos de traballo ininterrompido como director hai que recorrer a unha serie de etiquetas inevitábeis. A sobriedade, por exemplo. O gusto polo cotián, polas experiencias comúns, aparentemente intranscendentes; por un certo naturalismo que non consiste, claro que non, en pousar a cámara e filmar o que pasa diante, pois o que verdadeiramente interesa é capturar “non os acontecementos como tales, senón o relato que alguén fai deles”. O diálogo, alicerce dunhas secuencias que ás veces quedaban totalmente en mans duns actores e actrices (profesionais ou non) aos que deixaba improvisar as conversas, como fixo n'O raio verde. A literatura, fundamental nun home que de cando en cando escapaba do seu tempo con personalísimas adaptacións como Percival o galo, A marquesa de O, Triple axente ou A inglesa e o duque, na que experimentou coas imaxes dixitais demostrando que manterse fiel a un estilo non é o mesmo que ficar ancorado no inmobilismo. O amor e a fidelidade, temas constantes do seu cinema e sempre tratados con sutileza e elegancia.

É por iso que os seus filmes resultan tan acolledores. A exquisita sensibilidade que deitou Eric Rohmer nos seus fotogramas é a razón que explica que dentro deles o espectador se sinta a gusto. Como se estivese entre amigos. En parte é así: está entre amigos. Os personaxes de Rohmer -os que poboan os seus ciclos emblemáticos, os Contos morais, as Comedias e proverbios ou os Contos das catro estacións- sentímolos cercanos porque son donos das nosas mesmas paixóns, medos, ilusións e covardías. A diferenza é que nas nosas vidas non temos a beleza morna das súas composicións, as cores coidadosamente elixidas e recreadas polo mestre. O que nos falta é a luz das súas películas.

Publicado o mércores 13 de xaneiro en Xornal de Galicia

Werner Herzog volve estar nos medios: acaba de estrear un novo filme, magnífico e retranqueiro, e axiña chegará ás librerías o diario da tortuosa rodaxe de Fitzcarraldo. Ningún cineasta vivo a non ser Abbas Kiarostami pode presumir dunha carreira tan brillante, ampla e diversa: moveuse con idéntica fortuna nas distancias curtas e nas longas, no cinema e na televisión, na ficción e no documental; fronteiras estas, as da ficción e a non ficción, que desafiou a pracer con títulos coma Fata morgana ou The wild blue yonder. Nos (carísimos) seminarios que imparte na Rogue Film School non se fala nada da técnica da dirección; para iso, avisa, “apúntense na escola de cinema local”. A súa escola é sobre “unha maneira de vida, sobre poesía, filmes, música, imaxes, literatura”, e de aí nace a súa recomendación de lermos certas obras de Virxilio e Hemingway. A espiritualidade perralleira e esotérica fica desterrada: “Non haberá charlas de xamáns, nin clases de ioga, de valores nutricionais, tés de herbas, o descubrimento dos teus límites e o crecemento interior“. Grande, moi grande o Herzog. Eu téñoo sempre presente, e máis aínda trala lectura dunha entrevista que lle fixeron hai quince meses Hervé Aubron e Emmanuel Burdeau, publicada no número de xaneiro de Cahiers du Cinema-España. Estas frases, aquí e agora, están de máxima actualidade:

"Un dos meus proxectos a longo prazo é a realización dun filme sobre as linguas que están a punto de morrer, linguas das que hoxe en día só existe un único representante. Hoxe en día hai censadas aproximadamente 6500 linguas no planeta. Posto que vós os dous sodes novos, ao final da vosa vida o 90% delas terá desaparecido. Agora mesmo están desaparecendo a un ritmo extraordinariamente rápido. Debe haber entre doce e catorce linguas que só teñen un único falante. Como se só quedara un galego capaz de falar a súa lingua, e xa non puidera comunicarse con ninguén. Ao morrer esa persoa, a súa lingua morrerá, e con ela a cultura galega, a literatura galega, as cancións galegas, a visión galega do mundo. Undocumented. Nin rastro nin documento algún para poder lembrala.

(...) A opinión pública amosa preocupación constante pola desaparición ou a disminución do número de baleas ou leopardos das neves, mais nunca escoito a ninguén falar publicamente da desaparición das culturas e das linguas humanas, e porén esa desaparición acontece a un ritmo máis vertixinoso que calquera outra na natureza.

Cando rodei Onde soñan as verdes formigas (1984) atopei un aborixe nun asilo de Port Augusta, ao sur de Australia. Debía ter uns oitenta anos. Era o derradeiro falante da súa lingua. O equipo púxolle de alcume “o mudo” porque non dicía nada. Sinxelamente non tiña a quen falarlle: era o único e o derradeiro ser vivo en falar a súa lingua. Entoaba sen parar unha canción para si mesmo (...) Foi a comezos dos anos oitenta, seguramente hoxe estará morto. Non sabemos cal era a súa lingua. Ninguén a documentou. E ninguén podía falar con el porque só sabía falar a súa lingua. A lingua non é só unha ferramenta de comunicación. É unha forma de ver o mundo, de comprendelo e de atribuírlle un sentido. É un mundo en si mesma. Un xeito de organizarse como ser humano no interior dese mundo. Toda esa riqueza, todas esas culturas están a piques de desaparecer".

Publicado na portada de Blogaliza

Post scriptum 1: na entrevista orixinal Werner Herzog non puña como exemplo a desaparición da lingua galega. Agardo que non me tomen a mal esa pequena licenza.

Post scriptum 2: na I Mostra de Ciencia e Cinema tivemos a concurso un interesantísimo documental presentado aquel mesmo ano no Festival de Sundance, The linguists (Os lingüistas), que seguía os pasos de dous profesores estadounidenses mentres documentaban polo mundo adiante linguas en perigo de extinción. Levou ex-aequo con Terra incognita o premio outorgado polo xurado da mocidade, feito que fixo moi felices aos directores, Seth Kramer, Daniel A. Miller e Jeremy Newberger: a edición ianqui en DVD loce con orgullo na carátula as follas de loureiro que recoñecen o filme como un dos gañadores da nosa humilde Mostra. O privilexio foi noso, por termos exhibido o seu excelente traballo.

A América Latina é desde hai anos un dos focos de interese prioritario da programación cinematográfica do Fórum Metropolitano, e así o demostra unha vez máis a Sala Marilyn Monroe este mes de xaneiro co ciclo Alén mar. A primeira escala desta viaxe transoceánica lévanos a Uruguai co filme Gigante, dirixido por Adrián Biniez e gañador do Gran Premio do Xurado no Festival de Berlín de 2009. O austero e conmovedor relato do (enorme) garda de seguridade namorado dunha limpadora é o penúltimo froito de Control Z, unha pequena e modélica produtora que conta no seu historial con media ducia de películas de amplo percorrido internacional, como La perrera ou Acné, sen esquecer as dúas películas da parella creativa que formaron Pablo Stoll e o prematuramente desaparecido Juan Pablo Rebella, 25 watts e a extraordinaria Whisky, un dos títulos de referencia da última década.

Despois de dirixir a prescindíbel Un año sin amor, a bonaerense Anahí Berneri presentou no Festival de Donostia de 2007 a maxistral Encarnación, con Silvia Pérez na pel da súa impagábel protagonista, Erni Levier, unha starlette cuxo mellor momento xa pasou. Á espera de que lle cheguen bos papeis traballa facendo anuncios publicitarios e promociónase en Internet co desexo de manterse en activo. Ernie recibe o convite para asistir á festa de aniversario da súa sobriña Ana, feito que a obriga a regresar á súa vila natal para reencontrarse cunha familia conservadora que despreza o seu modo de vida. A relación entre Ernie e Ana, unha adolescente fascinada polo glamour que cre ver na profesión e actitude da súa tía, é o eixo desta alfaia a medio camiño entre a comedia e o drama na que Anahí e os seus coguionistas -entre eles, Sergio Wolf, actual director do BAFICI- acertaron a construír un dos retratos femininos máis potentes e menos convencionais do cinema recente.

Filla do director Luís Puenzo, o de Gringo viejo, Lucía Puenzo deuse a coñecer en todo o mundo con XXY, delicado e elegante retrato dunha adolescente hermafrodita (Inés Efron) que medrou cos seus pais (Ricardo Darín e Valeria Bertucelli) nunha cabana illada do mundo para manterse á marxe dos prexuízos sociais. Un filme exhibido e premiado na Semana da Crítica do Festival de Cannes 2007 e que acabou levando tamén o Goya ao mellor filme de fala hispana. Pecha o ciclo e o mes El Otro, de Ariel Rotter, Gran Premio do Xurado e Premio ao mellor actor (o excelente Julio Chávez) na Berlinale de 2007. Unha película minimalista cun protagonista en crise que decide suplantar a personalidade dun home morto na procura de novos camiños que lle axuden a entender o sentido da súa existencia.

Sala Marilyn Monroe do Fórum Metropolitano (A Coruña)
7, 8 e 9 de xaneiro: Gigante (Adrian Biniez, 2009)
14, 15 e 16 de xaneiro: Encarnación (Anahí Berneri, 2007)
21, 22 e 23 de xaneiro: XXY (Lucía Puenzo, 2007)
28, 29 e 30 de xaneiro: El otro (Ariel Rotter, 2007)

Hai sete anos, en 2002, o Festival de Berlín sorprendeunos ao incluír dentro da programación a concurso un filme xaponés de animación dirixido por Hayao Moyazaki, A viaxe de Chihiro. Unha valente aposta que foi logo respaldada polo xurado do certame, que acordou concederlle o premio principal, o Oso de Ouro, ex-aequo con Bloody Sunday de Paul Greengrass. Era a primeira vez que un gran festival aplaudía os valores estéticos e narrativos dunha película de animación, e facíao da man dun dos seus mestres máis recoñecidos, a quen naquela altura xa coñeciamos en España grazas á imaxinativa e densa A princesa Mononoke, que acadara en Xapón recadacións estratosféricas. Os números de Chihiro foron aínda mellores en todo o mundo, e o filme acabou por recibir o Oscar á mellor longametraxe de animación en 2003, o único até o momento recibido por unha obra feita con técnicas de debuxo tradicional nunha categoría case sempre dominada polas imaxes xeradas por ordenador.

Nacido en Tokyo o 5 de xaneiro de 1941, Hayao Miyazaki comezou a traballar aos vinte e dous anos nos estudios Toei, onde moito tempo despois nacerían series de televisión tan coñecidas como Mazinger Z, Candy Candy ou Dragon Ball. Deixou a Toei pola produtora A Pro en 1973, e alí coñeceu a Isao Takahata, que se convertiría nun dos seus principais colaboradores. Con el fundou en 1985 os Estudios Ghibli, motivado polo éxito da súa segunda longametraxe, Nausicaa do Val do Vento; a primeira, O castelo de Cagliostro, fixéraa cinco anos antes, en 1979. Aí arranca o seu verdadeiro triunfo internacional, con títulos coma Castelo no ceo, Porco Rosso e as antes citadas Chihiro e Mononoke, e tamén os tres que proxecta a Sala Fernando Rey ao longo do mes de xaneiro: O Castelo Ambulante (Howl's moving castle), O meu veciño Totoro e o seu polo de agora último traballo, Ponyo no acantilado, que competiu na Bienal de Venecia en 2008, tres anos despois de que o festival lle outorgara a Miyazaki o León de Ouro honorífico.

O ciclo dedicado á animación complétase con Persépolis, a adaptación do comic de culto da autora iraniana Marjane Satrapi, que exerce na versión cinematográfica de codirectora xunto a Vincent Paronnaud.

Sala Fernando Rey do Fórum Metropolitano (A Coruña)
7, 8 e 9 de xaneiro: O castelo ambulante
14, 15 e 16 de xaneiro: O meu veciño Totoro
21, 22 e 23 de xaneiro: Ponyo no acantilado
28, 29 e 30 de xaneiro: Persépolis

Pedíronme que elaborase unha listaxe dos meus vinte filmes favoritos (por orde de preferencia) da década 2000-2009. Finalmente só foron precisos dez, mais xa que preparei a versión extendida, aquí llela deixo:

Digámolo xa ao principio: 2010 será o ano máis importante da historia do audiovisual galego. Non é unha arroutada chovinista: nos próximos meses presentarán as súas novas obras boa parte dos mellores directores do país, os máis deles moi novos, un feito que nos autoriza a falar en termos xeracionais. Non é tanto un relevo, posto que o cinema de noso non gozou até agora da estabilidade precisa para falarmos de grupos ou colectivos ben diferenciados, senón a consolidación dun conxunto de autores que se expresan con liberdade á marxe das convencións industriais e conectan cos debates e tendencias que caracterizan a creación contemporánea. Falamos pois dun grupo de cineastas que “non chega tarde”, que experimenta as modas e usos audiovisuais ao mesmo tempo que se manifestan no resto do planeta.

Este aliñamento non é algo casual, por outra parte; vén propiciado polo apoio –non só financeiro– prestado pola Axencia Audiovisual Galega, cuxa inusual audacia para mirar máis lonxe non foi suficientemente aplaudida nin polas autoridades –as de agora e as de antes– nin polo sector. Singularmente valiosa foi a creación dunha liña de pequenas axudas á produción audiovisual destinadas aos creadores, as chamadas “de promoción do talento”, que só ao longo de 2009 permitiron o nacemento de máis de trinta traballos cun investimento público equivalente ao que recibe unha soa longametraxe de animación. Máis que un desexo é algo a esixirlle á actual administración o mantemento –e se for posíbel o reforzo– desta política de subvencións cuxos primeiros grandes froitos empezaremos a gozar en breve.

Hai xusto un ano o suplemento de cultura deste xornal dedicáballe un par de páxinas a dous directores galegos cuxa obra completa collía daquela dentro dun DVD: Ángel Santos e Oliver Laxe. Aquel artigo foi unha tan xusta como atrevida aposta nacida do entusiasmo provocado nos meses precedentes polas súas anteriores películas, O cazador e París #1 respectivamente, recoñecidas pola revista Cahiers du Cinéma entre as mellores curtas de 2008 en España. Eles dous seguen a ser os cineastas sobre os que recae a máxima atención. Ángel gravou a comezos do outono a súa primeira longametraxe, Dous fragmentos / Eva, unha historia triangular de amor e desamor coa que volve unha vez máis aos seus temas preferidos, as relacións de parella e a distancia entre as emocións desexadas e as vividas, nun relato deambulante que ten a cidade de Santiago de Compostela como cuarto protagonista. Como resultado do obradoiro de cinema con rapaces en situación de exclusión social que desenvolveu en Tánxer, o galego Oliver Laxe ultima na actualidade a longametraxe Todos vós sodes capitáns, un dos títulos capitais de 2010. Oliver supera o debate sobre as barreiras entre a ficción e o documental para crear unha fermosa peza de cinema extremadamente puro que nos obriga a pensar na linguaxe fílmica, na súa beleza e na súa verdade, por riba de formatos e etiquetas.

O abraiante teaser de Arraianos amosounos un vello en paraxes invernais e neboentas declamando un texto coa forza espectral das películas dos Straub-Huillet. Pouco teñen que ver esas imaxes coas que encherán finalmente o traballo de Eloy Enciso, que rodou o seu documental ficcionado sobre o Couto Mixto durante unha esplendorosa primavera, mais como declaración de intencións é abondo elocuente. A austeridade e o rigor son tamén trazos característicos da obra de Xurxo González, que en Vikingland se vale dun fascinante material alleo –as vídeo-cartas que un mariñeiro galego enviou á familia nos noventa– para elaborar unha relectura do Moby Dick de Herman Melville de dimensións monumentais. No extremo oposto en canto a duración está a curta de animación Gato encerrado de Peque Varela, que en menos de dez minutos fabula coa noción popular das varias vidas que ten un gato e a partir dela reflexiona sobre as desigualdades do noso tempo con sutileza e intelixencia.

Igualmente comprometida é a actitude de Manu Mayo en Dous de vintetantos, documental que lle pon rostro ás vítimas dos accidentes de tráfico e transcende as convencións televisivas grazas á presenza do director, que introduce de forma explícita aspectos íntimos da súa vida. A maior sorpresa vén de man de Vicente Vázquez e Usúe Arrieta, os QQ, que con Canedo regresan ás orixes do primeiro, unha vila preto de Ourense. A tala dunha árbore e a elaboración a partir da súa madeira dun libro que conterá unha foto de familia é a escusa artística dunha película-performance que festexa e honra de maneira libre e lúdica os elementos cos que se constrúe unha identidade.

Manuscritos pompeianos de Marcos Nine, Fatum de Pablo Millán, Contra a morte de Alexandre Cancelo e Iago Martínez, Territorios de Lara Bacelo, Entre linguas de Sánchez Maragoto, Varela Aveledo e Vanessa Villaverde, Roger de Flor: Naturalidade Silvestre de Carlos Alberto Alonso, Gaiteiro! de Rubén Pardiñas, Corpos arbóreos de Andrés Victorero... unha listaxe exhaustiva de títulos de interese está fóra do alcance dun artigo coma este. As obras e os autores xa os temos; agora só falta que o noso país sexa por fin consciente do seu potencial creativo.

Publicado o sábado 2 de xaneiro en Xornal de Galicia

Quedades avisados: 2010 traerá a mellor colleita da historia do audiovisual galego. Moitos dos nosos máis interesantes cineastas (esquezamos dunha vez a etiqueta de "emerxentes": non "serán", xa "son") presentarán traballos ao longo do ano que vén. Aquí vos deixamos unha listaxe inicial de dez obras (por orde alfabética) que agardamos con expectación e que nos han proporcionar, aquí e acolá, inmensas alegrías. [Seguir lendo]

Estamos en marcha. E canto máis chova, máis bailaremos.

Paz, amor e humor para todos en 2010.

Polo Nadal David Fonseca ten o bonito costume de preparar un videoclip para felicitarnos as festas. A canción elixida este ano é o Last Christmas de Wham:

En 2008 sorprendeu cunha estraña versión do O Come All Ye Faithful:

E a postal de 2006 foi outro clásico, o Little Drummer Boy:

A miña preferida segue a ser a de 2007, a súa sublime interpretación do Amazing grace co son recollido directamente pola cámara. Non sei de ningún vídeo musical que me pareza máis fermoso:

Adaptación do clásico de Dickens A Christmas Carol dirixida en 1910 por J. Searle Dawley (coa colaboración de Charles Kent e Ashley Miller) para os estudios Edison.

"Aos rapaces hai que tratalos como a seres intelixentes, sempre e cando se comporten como tales"; díxoo o amigo e mestre Santiago Auserón e non serei eu quen lle leve a contraria. A frase aparece no prólogo de Tic Tac, o libro-CD co que debuta en solitario Pablo Díaz. O de en solitario é un falar, porque a compaña que ten mala non é, desde logo, empezando polo outro Díaz, Xabier, con quen comparte xenes e talento e que pon a súa voz nesta alfaia guitarreada por Guillerme Fernández, A choiva:

É un petisco apenas, coma o resto dos que aparecen no post. As cancións completas téñenas no libro-disco que xa está nas tendas, así que fagan coma min e vaian mercalo axiña. A primeira que se escoita é O reloxo de Alberte; eu meteríaa como alarma matutina no móbil se non fora que xa teño o Despiértate de Gloria Lasso. Na batería, Fran Amil; Tito Calviño dalle e ben á guitarra eléctrica:

Os ritmos galegos tradicionais estalan neste delicioso O traxe de metal, con Brais Maceiras no acordeón diatónico:

Por aquí ao fondo soa un saxofón, e detrás del está un xenio chamado Pedro Lamas. O tema chámase Son un trasno:

O moucho chosco seguro que a recordan da primeira edición do certame A Coruña Son. A voz infantil de apoio leva por nome Icía e por apelido Díaz: está visto que Mendel non se equivocaba.

A partir dun retrouso popular Pablo Díaz fixo unha das miñas cancións favoritas do disco, O jai jai. Nos coros, Graciela, Merce, Olga e Rocío de Ruote. Ao violín, Fernando Docampo:

A letra deste Arrolo lévoa oído moitas veces na miña vida. Nunca até hoxe na voz de Guadi Galego, iso si:

Marc Taeger deixou nesta web o making of en imaxes do proceso creativo que deu pé ás ilustracións dun volume ao que lle puxo peche cun fermoso epílogo Xurxo Souto. A música, explica, non se mastiga, non se divide, non se cataloga. As notas, os compases, o Fa sostido e o Mi bemol, así por separado, non son nada. Mais cando deciden xuntarse, comeza a soar a marabilla. Marabillas coma esta a min póñenme moi contento.

Tic tac, letra e música de Pablo Díaz, ilustracións de Marc Taeger. Edita Kalandraka. 16 cancións e 48 páxinas. ISBN: 978-84-8464-701-0. Prezo: 20 €

A edición 2009 dos Premios Xerais viña con sorpresa, e grande: a dobre condición de gañadora de Rosa Aneiros en dúas categorías, a de novela con Sol de inverno e o Fundación Caixa Galicia de Literatura Xuvenil con Ás de bolboreta. Visto coa perspectiva dos meses o que máis chama a atención é que neste último vencese co acordo unánime do xurado, que destacou a súa obra con claridade por riba das outras cun nivel de consenso que non se producira en edicións anteriores.

Boa parte da maxia do texto de Rosa Aneiros para cativar coa mesma eficacia a adultos e mozos reside no seu carácter caleidoscópico e plural. O escenario principal é unha cafetería de Santiago de Compostela, o Luzada, rexentado por Patricia, unha muller que se fixo cargo do local nun momento no que vía inviábel proseguir coa súa formación académica. No Luzada conflúen unha morea de personaxes cuxas vidas iremos descubrindo ou máis ben intuíndo a través de estampas impresionistas e conversas collidas ao voo que revelan verdades entre liñas. Coñeceremos así a Eusebio e Lola, os anteriores donos do bar, que loitan en soidade contra as dificultades que se derivan da vellez e da perda progresiva de saúde e mobilidade. A Iqbal, un mozo inglés de orixe paquistaní que marchou de Londres tralos atentados no metro en xullo de 2005 e que bota horas e horas no Luzada conectado a Internet, no mesmo ordenador que Mohamed mira de cando en cando con medo de que as palabras se convirtan en ferramentas de transmisión do odio. Saberemos da señora Filomena, cuxo fillo está en misión humanitaria co exército en Darfur e que sofre ao ver nos xornais os froitos da violencia e da guerra. De Manuel, un neno africano que non superou a morte da súa nai adoptiva e que ten no seu avó a súa principal compañía. Tamén dunha muller que agarda por unha chamada que non chega, a dos sobriños que intentan entrar en España cruzando o valado da vergoña que separa mundos en Melilla, ou de Aysel, vítima do amor e da indiferenza que Occidente amosa ante a represión do pobo kurdo polo goberno turco.

Rosa Aneiros constrúe con eles un puzzle que pode reordenarse de diferentes maneiras. Estrutura o libro en capítulos breves que admiten unha lectura independente, pero que se reforzan os uns aos outros e gañan en complexidade igual que están conectadas entre si as vidas das persoas. Na sociedade global na que vivimos calquera historia quédanos a uns poucos graos de separación e os grandes sucesos que ocupan a atención dos medios acaban por ter repercusións concretas na experiencia cotiá daqueles cos que compartimos a hora do café; de aí o urxente que é desbotarmos os prexuízos e a desconfianza e a necesidade de comprender o outro. A escritora manexa con oficio distintos rexistros, do naturalismo dos diálogos entre un avó e o seu neto ao apaixonado lirismo que asoma en moitas páxinas; como na canción brasileira, é consciente de que a tristeza non ten fin mais a felicidade si, e por iso o ton xeral vén marcado por unha certa amargura, aínda sen negarlle espazo á esperanza. Rosa Aneiros fixo un libro con mensaxe, dito sexa sen ánimo pexorativo: unha mensaxe de solidariedade e amor polo ser humano. Desas aínda temos moita falta.

(Publicado en PROTEXTA, Suplemento de libros da revista TEMPOS NOVOS, nº 12, outono 2009. Descarga os números anteriores aquí)

No ámbito cinéfilo o meu 2009 resúmese en dous nomes: James Benning e Barbara Hammer. 2010 vai ser un gran ano, xa vos aviso, e no que a min se refire vai xirar arredor de Peter Hutton e dunha oliveira recén plantada.

Dixen unha? Agora que o penso as oliveiras van ser dúas.