días estranhos

Os seus dous traballos con Elia Kazan e Marlon Brando, A streetcar named desire e On the waterfront, serán seguramente os títulos que máis se repitan mañá nas homenaxes ao gran Karl Malden, mais hai unha morea de filmes polos que poderiamos lembralo. Por Kiss of death (Henry Hathaway, 1947), Ruby Gentry (King Vidor, 1952), I confess (Alfred Hitchcock, 1953), Birdman of Alcatraz (John Frankenheimer, 1962), o biopic sobre Robert Stroud que a Robert Stroud non lle deixaron ver, ou a impagábel elexía á nación india Cheyenne autumn (John Ford, 1964). A comezos dos setenta fixo películas con Dario Argento e co español Antonio Isasi-Isasmendi, e xusto despois a súa popularidade reverdeceu grazas a unha serie de televisión. Acaba de morrer na súa casa de Los Angeles aos 97 anos de idade. Modélico coma sempre o titular do New York Times: Karl Malden, everyman actor.

O que máis sorprende ao revisar a biografía de Farrah Fawcett é constatar o pouco que na súa carreira houbo de relevante en comparación coa súa enorme popularidade. É certo que foi a estrela dunha das series máis populares de finais dos setenta, Os anxos de Charlie, agora convertida en obxecto kitsch, mais só estivo nela en vinte e nove episodios, máis ou menos a cuarta parte do total. Antes diso compartira escena (e cama) con Raquel Welch na inenarrábel Myra Breckinridge e aparecera n’A fuga de Logan, un título de culto da ciencia-fición rodado un ano antes de que George Lucas cambiase o xénero para sempre con A Guerra das Galaxias.
Despois do seu éxito televisivo a filmografía de Farrah Fawcett non mellorou de xeito significativo: protagonizou xunto a Kirk Douglas Saturno 3 ás ordes do xenial Stanley Donen, que non pasará á historia por esta fraca odisea espacial; en The Apostle, un filme escrito, dirixido e protagonizado por Robert Duvall; e no Dr T e as mulleres, que tampouco é precisamente a obra máis brillante de Robert Altman. Para entender o fenómeno Farrah Fawcett non hai que mirar moitas películas; a clave está nun póster, un dela en bañador que vendeu doce millóns de copias, unha cifra xa imposíbel de superar. O seu crítico estado de saúde por mor dun cancro e a súa eterna love story con Ryan O’Neal levouna a ocupar de novo as páxinas e o tempo dos “medios frívolos”, eses que segundo o Tribunal Supremo converten o peito dunha miss nunha noticia de interese público. O seu pasamento outorgoulle antonte unha gloria póstuma efémera; apenas unhas horas até que outra morte, a de Michael Jackson, acaparou a atención informativa en todo o mundo. Os dous no mesmo día: definitivamente morreron os oitenta, e non falo da década, senón do concepto. O mesmo día en que descubrimos ademais o gusto de Gloria Lago polo cinema de apropiación: velaí un bo exemplo de cultura pop.

(Publicado o sábado 27 de xuño en Xornal de Galicia)

XORNAL DE GALICIA: Galicia Bilingüe usou imaxes de ‘Chicken Run’ sen permiso - A produtora do filme de animación anuncia que “investigará” o caso e que “tomará medidas” para “retirar” o vídeo propagandístico da circulación [Ler artigo completo]

Cando vin o vídeo do que lles falei onte o primeiro que pensei foi que sería unha boa idea mandarlle un correo á xente dos Aardman Studios para saber se tiñan coñecemento do curioso uso que algúns estaban a facer dun filme da produtora. O meu amigo Jairo Dorado tivo a mesma idea, alá en Saraievo. Recibiu resposta da Aardman en poucas horas, dous amábeis correos que agradecían o seu interese e prometían firmeza ante un uso non autorizado de imaxes con copyright. Admirábel a súa dilixencia, si señor.

Aproveito a ocasión para recomendarlles os traballos de Martin Arnold, que nisto do found footage ten moita máis arte que Gloria Lago.

Pediría permiso a Asociación Galicia Bilingüe aos estudios Aardman para empregar nun vídeo contra Anxo Lorenzo imaxes de Chicken Run sen citar aos seus autores e dándolles un sentido ben diferente ao que teñen no filme orixinal?

O director João Botelho fixo dous videoclips para a súa admirada Carminho:

Ao final dun dos fados escoitamos o murmúrio do vento, un xesto straubiano que revela o bo gusto do mestre portugués:

“Pertenzo a unha xeración cunha cualidade que a fai única: fomos os últimos nenos que medramos sen a presenza da televisión”. Así comezaba As paisaxes da memoria, o pequeno relato autobiográfico que Agustín Fernández Paz escribiu como acompañamento á edición española de varias das súas obras. Naquel texto memorábel Agustín elixiu describirse como unha rareza sociolóxica, alguén que garda na súa memoria recordos que hoxe poden parecer arqueoloxía e experimentou ao longo da súa vida o tránsito dun país non moi afastado da Idade Media a outro máis ou menos mergullado no século XXI. A liña do tempo que nos leva do arado de ferro até internet, unha época de cambios abruptos, de incríbeis transformacións ideolóxicas, sociais e tecnolóxicas. Agustín Fernández Paz é fillo de todas elas. Un elo que conecta as narracións de aparecidos desa infancia sen televisión cos libros de Lovecraft aos que chegou xa adulto; as conversas políticas clandestinas da longa noite de pedra cos debates non menos encendidos que hoxe flúen a través da rede. [Ler artigo completo]

para saber máis: entrevista a Agustín Fernández Paz en Xornal de Galicia.

“Resistencia non, disidencia. Se resistes perdes”. Díxomo unha noite de abril en Lisboa o director João Botelho, un fenómeno, seis décadas de vitalidade e humor cunha cabeza sempre fervendo a cachón. Reproducía as palabras que el lle escoitara anos atrás a Jean-Marie Straub, o cineasta fordiano e marxista que na compaña da súa dona Danièle Huillet trazou un dos camiños máis singulares e rigorosos do cinema europeo (se non coñecen Sicilia! fagan por vela xa). “Non hai que estar enfronte”, engadía Botelho, “hai que estar a un lado”. Levo mes e medio dándolle voltas a estas frases, que me parecen un bo compás para guiarse nos tempos que corren. Non se trata de deixar de esixir o que é xusto nin de renunciar á crítica razoada e consciente, exercicios básicos de cidadanía, senón de entender que agora non chega con berrar e laiarse. Que é posíbel vencer a noción de sacrificio e de derrota que leva implícita a palabra resistencia para transformala en algo máis produtivo, xerador de contidos, ideas e proxectos máis alá daqueles que o poder é capaz de asumir. Hai espazos e medios alternativos onde poñer en práctica o inconformismo, onde producir e difundir cultura á marxe da oficial, a que sexa, procurando recursos noutras canles, que algunhas hai, ou pola vía libertaria e valente da autoxestión. Aí é onde entra o concepto esencial da disidencia, unha actitude independente desde a cal non hai maneira de facer Lawrence of Arabia, mais si Operai, contadini se posúes o talento preciso. Internet xoga ao noso favor: supera a separación física e as distancias e permítenos comunicar e compartir datos de maneira sinxela, e ademais facilita o descubrimento doutras voces e a contaminación mutua, circunstancias imprescindíbeis para o progreso. Internet é un territorio idóneo para a disidencia, mais non é o único. O caso é organizarse para crear e para disentir. Disentir sen desistir, porque hai cousas demasiado importantes como para deixalas só en mans dos políticos.

(Publicado o sábado 13 de xuño en Xornal de Galicia)

E o certo é que é moi apetecíbel. Dobre presenza portuguesa con Pedro Costa (Ne change rien) e Manuel Mozos, que compite con Ruínas, cousa que me alegra ben aínda que ese traballo en concreto non me gusta demasiado; a Madam Butterfly de Tsai Ming-Liang, que tamén participa en Vila do Conde, e unha curta de Apichatpong Weerasethakul, Phantoms of Nabua (no certame portugués poderá verse outra diferente, A letter to Uncle Boonmee). Ademais, a obra mestra de Sharon Lockhart Lunch break, un dos filmes do ano, e Oh, Adam, o novo documental de Dana Ranga, a directora de Cosmonaut Polyakov, primeiro premio da Mostra de Ciencia e Cinema 2008. Non poden nin imaxinar a ilusión que me fai que o seu filme estea a concurso.

Reproduzo polo seu enorme interese a carta de despedida que acaba de enviar o responsábel do programa, Luís Rei Núñez:

Amigos do programa Libro aberto:

Nestes días estase completando o proceso de renovación do equipo directivo da Compañía de Radio-Televisión de Galicia, e os novos responsables da Galega tomaron a decisión de suprimir o Servizo de Cultura, creado en outubro de 2005.

Está por ver a continuidade de programas que nestes anos foron consolidándose na grella, como Miraxes, Planeta cine, Alalá, Onda curta ou Ben falado!. De momento, o primeiro que desaparece é Libro aberto, cuxa última emisión será a da noite do 24 de xuño.

Dado que ese programa de Libro aberto xa está gravado e non hai nel ningunha despedida dos seus seguidores e amigos, xa que a decisión nos foi comunicada con posterioridade, quero aproveitar o medio polo que habitualmente nos comunicamos para despedirme e agradecervos a vosa atención e interese.

Se en anos anteriores a pausa era só durante o tempo de verán, sabendo que volveriamos en setembro, esta vez, lamentablemente, descoñecemos se será un adeus para sempre, perdendo esta canle pública o espazo que durante catro anos acudiu puntualmente á súa cita semanal cos amantes dos libros e da literatura.

Foron 127 emisións, con máis de duascentas entrevistas a autores galegos (como Fernández Paz, Manuel Rivas, Marina Mayoral ou Luz Pozo Garza), e de fóra (como Bernardo Atxaga, Ferreira Gullar, Eduardo Galeano ou Luis Sepúlveda); con presenza en feiras como as de Guadalajara (México) ou Bolonia; con monográficos como os de Brais Pinto, Xosé María Castroviejo ou Ramiro Fonte; e, por que non dicilo, con recoñecementos como o Premio Fernández del Riego dos editores galegos e cunha audiencia que (sempre que a emisión foi os mércores ás doce e media da noite) triplicou a dos programas similares doutras canles públicas.

Lonxe de calquera sectarismo, prestando atención ás novidades da nosa ampla oferta editorial, e achegándonos a clubes de lectores e librerías de toda Galicia, Libro aberto acolleu autores de todos os xéneros e xeracións, que tiveron no espazo unha ventá inmellorable para conseguir a necesaria visibilidade na sociedade para a que traballan.

Desde o convencemento de que pechar para sempre un espazo dedicado ós libros sería un gravísimo paso atrás, despídome de vós formulando o desexo de que en setembro, e como á volta dos tres veráns anteriores, a Televisión de Galicia volva deixar que a literatura atope un moi necesario espazo nas súas emisións.

Un saúdo afectuoso,

Luís Rei Núñez
Director de Libro aberto

A Agustín Fernández Paz. Sobran as razóns

A primeira obra mestra de Ángel Santos, Septiembre (los amores jóvenes), está xa ao noso dispor en Flocos. Vai dedicada a Jean Rouch, mais realmente arrecende a Eric Rohmer:

As outras curtas do gran director galego tamén podemos velas no mesmo portal: A. (2002), O cazador (2008) e o teaser da longametraxe que comezará a rodar despois do verán, Dous fragmentos / Eva.

“Ás veces, a min e aos meus compañeiros de profesión, chámannos «escritores periféricos» ou «localistas», porque escribimos desde Galicia e en galego. Esquecen que un escritor nunca é periférico, que o centro do mundo sempre está na súa mesa de traballo. O proceso de creación non sabe de periferias, do mesmo xeito que a lingua que usamos sempre é a ferramenta idónea, malia os problemas sociolingüísticos que poida ter. Un escritor sempre traballa desde o centro do mundo, o seu labor é sempre universal se hai a vontade e a calidade para que así sexa. Se puede ser provinciano en el centro de Nueva York, se puede ser universal en una aldea de los Andes, escribiu un lúcido Octavio Paz. Desde calquera lugar onde escriba, desde a lingua en que o faga, un escritor diríxese sempre a toda a humanidade”.

Agustín Fernández Paz no seu discurso como mantedor literario dos Premios Xerais 2009. E claro, claro que ao escoitalo aplaudimos postos en pé. Se non nos poñemos en pé por Agustín, por quen o habemos de facer?

Eu para non perder o costume hei chegar tarde, aínda que desta volta teño unha boa escusa: unha cita en Santiago tres horas antes. James Benning demostrou en R.R. que un filme no que só se ven vagóns e locomotoras pode ser inesperadamente cálido; algo semellante acontece no poemario de Alfredo, un libro cheo de emoción e humanidade que se abre paso a través do ruído das máquinas e as serpes de aceiro coa convicción de que o amor é / o único circuíto cerrado de enerxía.

Hoxe ás 21 horas no Palacio de Congresos e Exposicións.

A polémica cultureta da semana ofrece unha xusta combinación (axitada, non removida) de lercheo e cinefilia: á volta do Festival de Cannes Pedro Almodóvar escribiu no seu blog unha longa anotación cuestionando a actitude do colaborador de El País Carlos Boyero cara o cinema en xeral e os seus filmes en particular. Egos e personalismos á parte, o escrito do gran autor manchego apunta na mesma dirección que a carta promovida en setembro por Víctor Erice, José Luis Guerín, Miguel Marías e Álvaro Arroba e á cal se sumaron logo unha morea de directores, programadores e críticos até completar case trescentos nomes, incluído o meu. O detonante daquilo foi o tratamento que Boyero dera nese xornal da Mostra de Venecia, e o que se criticaba non era o seu innegábel dereito a marchar dunha sala na que proxectan a última obra mestra de Abbas Kiarostami para contalo logo como se fose unha fazaña, senón o desprezo explícito que ese medio manifesta acotío polas obras máis innovadoras e arriscadas que procuran camiños alternativos aos de sempre. A intención era facerlles notar que ao ignorar esoutro cinema que raras veces chega ás salas comerciais estaban desinformando aos seus lectores, que merecen un tratamento dos contidos cinematográficos non menos rico e variado en opinións que o que se lles proporciona no ámbito do libro, a música, a política ou o deporte. E da mesma maneira que ninguén mandaría a cubrir a final da Champions League a alguén que odie o fútbol, non parece sensato enviar unha e outra vez aos grandes certames internacionais a unha persoa que se limita a ver unha porción mínima da programación e aínda por riba faino con evidente desagrado.

Desta volta o Comité de Redacción de El País saiu en defensa do seu compañeiro cunha nota na que califican o ataque de Almodovar de “descarnado”, coma se os textos de Boyero fosen polo usual xentís e xenerosos, e na que acaban contándolle ao director o que ten que facer: o seu deber é seguir creando boas películas, explican, e o deles dar as opinións que lles pareza, un xeito pouco sutil de dicirlle “cala a boca que aquí os que falamos somos nós”. Pois menos mal que traballan nun xornal supostamente “progresista”; se chega a ser reaccionario, non quero nin imaxinar o que farían.

(Publicado o sábado 30 de maio na web de Xornal de Galicia)

Unha das miñas visitas diarias obrigadas é a web do xornal portugués Público. Cando entrei nela hai uns minutos chamoume a atención este anuncio:

Foi todo un picar nel e retroceder no tempo catro semanas até unha noite memorábel en Lisboa que comezou na compaña amiga do Rogério Gomes nos estudios da RDP África e acabou camiño do amencer nun local da Alfama, a Mesa dos Frades, atendendo a recomendación insistente do João Botelho, que grande o João, que botou dous días a me dicir que non perdera a ocasión de ir alá con el na segunda feira para escoitar a Carminho, a voz de que todos falam.

Paréceme que aínda teño moito por contarlles do IndieLisboa.

para saber máis: a noticia en Público.pt; artigo sobre cinema portugués en Xornal de Galicia; entrevista a João Salaviza no Fotograma da RTP; entrevista nos informativos da RTP; palmarés completo do Festival de Cannes 2009.