Sinais de vida

21 Outubro, 2010 (22:38) | Falar por falar | 9 comments

Isto é unha despedida e tamén é un saúdo. Xa non haberá máis días estranhos, e se miran cun pouco de atención notarán que empeza a haber sinais de vida. Algúns deses sinais equivalen a pequenos triunfos.

actualización: Ao blog DÍAS ESTRANHOS, que naceu alá por 2003 no portal Blogalia, púxenlle fin “oficialmente” o 21 de outubro de 2010. Trasladeino a Xornal de Galicia, onde viviu uns meses cun novo nome, SINAIS DE VIDA, até que os xestores do xornal decidiron acabar con el dunha maneira tan inmisericorde que nin sequera tiveron a decencia de manter os contidos publicados ao longo dos anos na edición dixital. Todo o que publiquei alá está gardado no blog que comparto con Xurxo González e José Manuel Sande, ACTO DE PRIMAVERA, que é onde sigo escribindo na actualidade.

Facer festivais de cine en Galicia é fácil

31 Agosto, 2010 (20:25) | Ciencia, Cinema, Divulgación, Festivais, Xornal de Galicia | 1 comment

A rúa da Coruña na que vivo, noutrora chamada Avenida Francisco Ferrer e hoxe –igual que hai sete décadas– coñecida polo nome que lle puxo a ditadura franquista, leva un par de meses en obras. Cando rematen quedará máis bonita, con máis superficie para pasear, algúns bancos e mesmo árbores, supoño que poucas e fracas tal e como nesta cidade adoita ser común. A foto que ilustra este artigo foi tomada na entrada principal do Fórum Metropolitano, o centro cívico do barrio, que estivo a experimentar importantes reformas durante o verán. Non deixa de ser curioso que o espazo físico que me rodea estea en obras porque eu mesmo, por razóns persoais e profesionais, tamén o estou.

Está en obras Le Pourquoi Pas, unha editorial de divulgación científica que puxo en marcha en 2007 un bo amigo, Julio Casal, e á cal estou vencellado desde o principio. Despois de termos publicado catro libros e dúas guías do ceo, a un ritmo ben máis baixo do que inicialmente imaxinabamos, e de ir aprendendo en carne propia algúns pros e contras do fermoso oficio da edición, do que son mestres xente benquerida coma Manuel Bragado ou Nacho Chao, decidimos que chegara o momento de dar pasos máis valentes, de facer que as cousas acontezan en vez de preguntarnos se será posíbel que acontezan. Na altura do mes de decembro teremos dous novos libros nas tendas, un deles escrito por un gran científico galego que fai boa ciencia e é quen de contala aínda mellor.

Igualmente en obras, pendente apenas dos últimos retoques, está a Mostra de Ciencia e Cinema, unha criatura que inventamos na Asociación de Amigos da Casa das Ciencias e de cuxa programación son responsábel guiado por dous principios básicos de actuación. Un, que non serve de nada queixarse polos recursos que non se teñen, e que hai que tirar o máximo partido posíbel dos medios de que se dispón, sexan os que sexan. Dous, que non hai éxito sen risco, e que a obriga dun programador é mirar moito (e mirar sen medo) na procura de obras que doutra maneira ficarían fóra do alcance da maior parte das persoas, persoas coas que queremos compartir aquilo que nos gusta. Non hai boa programación se non crea espectadores, se non forma novas miradas, e por iso o debate non debería estar en se hai moitos festivais de cinema, senón en se os que hai serven para algo. E créanme, organizar festivais en Galicia é moi doado: hai infinidade de obras interesantes que en condicións normais non chegan nunca a estrearse, así que a pouco que un se esforce atopará material de sobra para elixir. Mesmo nun ámbito tan específico coma o da mostra é sinxelo armar un programa como mínimo xeitoso, e apuntarnos tantos como o de traer en 2009 a Barbara Hammer, magnífica e insuficientemente recoñecida cineasta da que falará o ano que vén a conta da retrospectiva que lle dedicará o Reina Sofía a mesma prensa que a ignorou durante a súa estadía na Coruña. A min sempre me quedará a ledicia das horas compartidas con ela e o recordo da estimulante conferencia que impartiu, na que a cuarta parte do público eran alumnas do obradoiro de cinema que desde hai ano e medio imparto no xa citado Fórum –e que quizá non saben que aprendo tanto con elas como elas comigo–.

Este ano teremos outros dous convidados de luxo: Lucien Castaing-Taylor, do Departamento de Antropoloxía Visual da Universidade de Harvard, e a súa compañeira Ilisa Barbash, do Peabody Museum, autores dun fermoso docu-western, Sweetgrass, que prepararon para nós unha pequena escolma de filmes nacidos ao abeiro do prestixioso Film Study Center. Iso será a finais de outubro, do luns 25 ao sábado 30; e despois virá novembro, e con el Cineuropa en Santiago, e por aí andarei tamén, atendendo o convite que me fixo José Luis Losa para (pre)ocuparme da sección galega do certame.

Outro proxecto en construción é Zeitun Films, a produtora que crearon hai uns meses os irmáns Laxe, Oliver e Felipe, e que polo de agora é o último tren ao que me subín en marcha. Nesta viaxe, que tivo como primeira parada o Festival de Cannes, fica case todo por facer: aínda estamos a tempo de equivocarnos moitas veces. Posto que a mellor maneira de non equivocarse é non intentar nada que non fixeran outros, benvidos sexan os erros: cómpre non seguir as indicacións dos mapas para atopar vieiros alternativos. Aquí até agora case todos os camiños levaban a San Marcos; hai outros, e levan máis lonxe. Camiñando por eles, como deixou dito Werner Herzog, quizais algún día poidamos voar.

Artigo publicado en Xornal de Galicia o domingo 29 de agosto de 2010

Dende hai uns días podo voar

18 Agosto, 2010 (09:51) | Cinema, Directores, Libros, Literatura | 2 comments

Del caminar sobre hielo, Werner Herzog. Ediciones La Tempestad. ISBN: 84-7948-973-1

Amarga victoria

11 Agosto, 2010 (11:33) | Cinema, Filmes, Obituarios | 11 comments

Teño unha memoria moi boa para lembrar aspectos e detalles moi precisos arredor de certos acontecementos, mesmo algúns sen aparente importancia. Por exemplo, gardo recordo claro de con que persoas e en que circunstancias vin determinados filmes (e como poden imaxinar xa levo ás costas moitos). O capital Juventude em marcha vino en Xixón con Marta Gómez, e logo outras dúas veces no CGAI na compaña de Susana e Paula, que nunca me perdoará que lle recomendara Funny games. Revisei La hamaca paraguaya de Paz Encina con Xabier P. Docampo, uns meses despois de saber dela no Indielisboa, o mesmo espazo onde me marabillei con Profit motive and the whispering wind de John Gianvito xunto a Daniel, un enxeñeiro lugués que coñecín á saída de En la ciudad de Sylvia. Manu Yáñez e máis eu ficamos fascinados por Lunch break de Sharon Lockhart ao mesmo tempo. Do meu admirado James Benning vin Ruhr con Peter Taylor e Ten skies con Oliver Laxe. Con el e co seu irmán Felipe Yuki & Nina, aínda que eles non gostaron nada deste filme balsámico, que fala de curar feridas. A última de Mahamat Saleh-Haroun, Un homme qui crie, en Cannes a carón de Ilse Houghan e Luís Miñarro, poucas horas antes de se converter nun produtor con Palma de Ouro. Miñarro dirixiu Blowhorn, que vin en Xixón con Javier Rebollo e Lola F. Mayo, igual que La pivellina. Con Juan Zapater e Blanca Oria vin moreas de películas en Donostia, as máis delas ben fracas, mais tamén houbo unha obra mestra: Bamako de Abderrahmane Sissako. Imma Merino e máis eu saímos moi contentos do Kursaal despois da proxección de La belle personne, que en xeral non provocara grandes entusiasmos. Con Fanny Brice cantei polo baixo o Tonight de West side story desde a primeira fila dunha das salas dos Cines Príncipe. Compartín moitas sesións con José Luis Losa, aínda que raras veces sentado con el, como si sucedeu no Teatro Principal donostiarra nun pase matutino de Batalla en el cielo. E con Ángel Santos, habitual dos festivais de Xixón e Pamplona, e Gonzalo de Pedro, Elena Oroz, Jaime Pena, José Manuel Sande…

Curiosamente non fun nunca ao cinema coa miña nai, nin sequera de cativo, aínda que si compartimos moitos filmes pola televisión. Recordo na miña mocidade un ciclo Bette Davis os sábados pola tarde en TVE; aínda hoxe é a miña actriz favorita, xunto a Lillian Gish. Os meus irmáns maiores xa traballaban e desas horas na casa só quedabamos miña nai e máis eu. Algúns títulos xa os coñecía, caso de The little foxes; outros descubrinos naquel momento e deixáronme marcado. Imposíbel esquecer o elegante final dun melodrama contundente, Dark victory.

Dark Victory

Nesa precoz cinefilia contei coa súa complicidade. Os sábados e os domingos erguíame ás sete ou sete e media da mañá para ver películas en televisión, cun catálogo moi variado no que collía tanto unha comedia romántica a maior gloria de Ginger Rogers, In person, coma unha deliciosa alfaia de Tay Garnett, Joy of living, e tamén obras fundamentais desas que che cambian para sempre: Vivir de Akira Kurosawa, Contos de Tokyo de Yasujiro Ozu ou Os amantes crucificados de Kenji Mizoguchi. Algúns días contra o final dos filmes a miña nai aparecía pola sala coa bandexa do almorzo, antes de baixar á compra. Non se podía pedir máis!

chimakatsu

O venres 6 de agosto de 2010 morreu a miña nai; a súa saúde, menos fráxil do que ela afirmaba, veuse abaixo cunha rapidez sorprendente e deu paso a unha agonía de tres semanas. Foron días complicados e nalgún momento cheguei a dubidar dos recordos que me quedarían dela: pensei que os malos terían prioridade. Decateime de que non sucedería iso esa mesma noite, ao volver á casa despois de pasar a tarde no tanatorio, cando me viñeron á cabeza estas imaxes en branco e negro, ou a miña primeira viaxe a Portugal, no bacharelato, coa autorización que ela tivo que pedir na comisaría de policía para permitir que un menor cruzase a fronteira (o feito de que miña nai se puidera desenvolver soa pola cidade con plena autonomía esmorecería aos poucos anos, tras os primeiros achaques). E o nacemento dun dos meus sobriños, David; pola madrugada ela veume despertar para que a acompañase ao Materno e alí botamos a noite enteira, de palique, esperando por un neno que aínda tardaría outras dez horas en vir ao mundo. É imprevisíbel a memoria; non temos maneira de controlala. Mellor así.

Patricia Neal (1926-2010)

9 Agosto, 2010 (17:22) | Actores e actrices, Cinema, Obituarios |

Se penso nas peores interpretacións da historia do cinema unha das que se me vén sempre á cabeza é a de Patricia Neal en The fountainhead, que malia iso é un dos meus filmes favoritos. Noutras películas estivo bastante mellor: en Ultimátum á Terra, Almorzo en Tiffany’s ou Hud, pola que levou un Oscar. Alén da súa carreira cinematográfica e teatral a súa vida estivo marcada polo longo matrimonio co escritor Roald Dahl e algunhas desgrazas persoais: o accidente do seu fillo Theo, golpeado por un coche aos catro meses de idade; a morte dunha filla, Olivia, e o aneurisma cerebral sufrido pola actriz en 1965, que a levou ao coma durante varias semanas e do que se recuperou baixo unha disciplinada rehabilitación dirixida polo seu home. Patricia Neal morreu onte na súa casa de Edgartown, Massachusetts, aos 84 anos de idade.

no blog de fanny brice: Patricia Neal

6 de agosto de 2010

6 Agosto, 2010 (13:17) | Obituarios | 1 comment

Mi alma es la ventana donde muero.
Mi alma es una danza maniatada.

Mi alma es un paisaje con murallas.
Mi alma es un jardín ensangrentado.

Mi alma es un desierto entre la niebla.
Mi alma es una orquesta de topacios.

Mi alma es una rueda sin reposo.
Mi alma son mis labios que se abren.

Mi alma es una torre en una playa.
Mi alma es un rebaño de suplicios.

Mi alma es una nube que se aleja.
Mi alma es mi dolor, mío, por siempre.

Mi alma es el naranjo azul que arde.
Mi alma es la paloma enajenada.

Mi alma es una barca que regresa.
Mi alma es un collar de vidrio y llanto.

Mi alma es esta sed que me devora.
Mi alma es una raza desolada.

Mi alma es este oro en que florezco.
Mi alma es el paisaje que me mira.

Mi alma es este pájaro que tiembla.
Mi alma es un océano de sangre.

Mi alma es una virgen que me abraza.
Mi alma son sus pechos como astros.

Mi alma es un paisaje con columnas.
Mi alma es un incendio donde nieva.

Mi alma es este mundo en que resido.
Mi alma es un gran grito ante el abismo.

Mi alma es este canto arrodillado.
Mi alma es un nocturno y hay un río.

Mi alma es un almendro de oro blanco.
Mi alma es una fuente enamorada.

Mi alma es cada instante cuando muere.
Mi alma es la ciudad de las ciudades.

Mi alma es un rumor de acacias rosas.
Mi alma es un molino transparente.

Mi alma es este éxtasis que canta
golpeado por armas infinitas.

Homenaje, “Canto de la vida muerta” (1946)
Juan Eduardo Cirlot

A irmandade dos contadores de estrelas

5 Agosto, 2010 (13:31) | Astronomía, Ciencia, Divulgación, Xornal de Galicia |

De todas as formas do saber seguramente é a astronomía aquela na que a transmisión do coñecemento se produce dunha maneira máis directa, case íntima. Todos os astrónomos afeccionados o somos porque nalgún momento das nosas vidas alguén nos levou da man nos primeiros pasos que dabamos polo ceo e nos fixo partícipes da insuperábel beleza do gran teatro da noite. Alguén que nos descubriu os ritmos do ceo, que nos presentou os seus protagonistas principais e nos contou os mitos e lendas que todas as civilizacións crearon para facer máis levadías as madrugadas longas e escuras. Sempre hai unha persoa que nos dixo “vén e mira”, e que nolo dixo con agarimo, buscando en nós un cómplice que se sume a unha irmandade tan antiga como o ser humano: a irmandade dos contadores de estrelas, os que comunican o tesouro intanxíbel do firmamento nocturno.

AGARIMO, INTIMIDADE. É certo que non é común atopar estes dous conceptos en calquera texto que encaixe na categoría “ciencia”, mais acho que debería ser o normal, pois a transmisión de coñecemento, cando é eficaz, é sempre un acto de amor. Así o expresa Daniel Pennac ao final de Mal de escola, e iso que lle levou 250 páxinas atreverse cunha “palabrota” que “non podes nin sequera pronunciar nunha escola, un instituto, unha facultade ou calquera lugar semellante”, cousa que inclúe, estou ben seguro, os museos de ciencia –e os museos en xeral–. O amor e a paixón na dose necesaria para que o outro entenda que iso que estamos a compartir con el é marabilloso, e que polo feito de saber máis será máis feliz porque será máis libre e poderá afrontar mellor os seus medos. Aprendemos, pois, para ser máis libres.

AMOR, LIBERDADE. Son palabras que se me veñen á cabeza cando penso en Juan Carlos Medal Cabezas, Jaítos, o home que xunto a Moncho Núñez transformou hai vinte e cinco anos en real o soño dunha Casa onde xogar coa Ciencia na Coruña. Desde o seu posto de técnico nos Museos Científicos, Jaítos convenceunos da necesidade de practicar o escepticismo, de rexeitar as inxustizas, veñan de onde veñan, de buscar respostas e –sobre todo– de buscar novas preguntas. Para todos os que participamos nas súas inesquecíbeis sesións de planetario e vimos con el o ceo de verdade, Jaítos foi ademais o noso estreleiro, o home que nos inoculou o desexo de formar parte desa gran irmandade dos contadores de estrelas. A mellor homenaxe que lle podíamos facer era conseguir que o planetario da Casa das Ciencias levase o seu nome. Desde antonte xa é oficial: o Concello atendeu a petición cidadá e a partir de setembro o planetario chamarase Jaítos Medal. O reto agora é mantermos entre todos un planetario á altura do seu nome.

Artigo publicado o xoves 5 de agosto en Xornal de Galicia, despois dunha morna ausencia.

Aquí Galicia lembra a Jaítos

4 Agosto, 2010 (15:17) | Astronomía, Ciencia, Divulgación, Radio | 2 comments

O programa Aquí Galicia que conduce Mari Pereira na Radio Galega dedicou hoxe uns minutos en homenaxe a Juan Carlos Medal, a conta da decisión do Concello da Coruña de poñerlle o seu nome ao planetario das Casa das Ciencias. Como administrador do grupo de Facebook que impulsou na rede esta iniciativa tocoume a min lembrar a figura patriarcal de Jaítos. Aquí vos deixo o audio:

Aquí Galicia: Escoitar

Planetario Jaítos Medal

4 Agosto, 2010 (09:35) | Astronomía, Ciencia, Divulgación |

Nota de prensa dos Museos Científicos Coruñeses:

O Planetario levará o nome de Jaítos Medal

—Desde setembro, o Planetario levará o nome do noso compañeiro recentemente falecido
—O Alcalde aceptou a proposta trasladada desde os Museos Científicos Coruñeses

A semana pasada, a dirección dos Museos Científicos Coruñeses trasladoulle ao Alcalde da Coruña a proposta de que o planetario da Casa das Ciencias levase o nome de “Planetario Jaítos Medal”, reflexando o sentimento dos traballadores dos museos e a petición de persoas e colectivos relacionadas coa astronomía, ademais de centos de internautas que apoiaron a petición en Facebook.

Hoxe, 3 de agosto, recibimos a comunicación do Gabinete de Alcaldía aceptando a proposta, a executar en setembro. Desde os Museos Científicos Coruñeses queremos expresar a satisfacción polo recoñecemento ao noso compañeiro recentemente falecido.

Juan Carlos Medal Cabezas, ao que todos coñecían como Jaítos, traballou na Casa das Ciencias da Coruña desde a súa inauguración en 1985. No Planetario, Jaítos ensinou a mirar ao ceo a milleiros e milleiros de persoas.